حسن حسين زاده شانه چى

132

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

رفع مشكلات موجود در وضعيت داخلى دربار عباسى و كاستن از دخالت درباريان در ادارهء حكومت بود ، اما اين اقدام هم در سامان بخشيدن به وضعيت آشفتهء اين دوره كمكى نكرده ، بلكه به آن شدت داد ، به‌گونه‌اى كه خليفهء عباسى به صورت بازيچه‌اى در دست امير الامراء درآمد و منصب جديد نيز عرصهء نزاع درباريان ، براى كسب اين موقعيت جديد گرديد . حضور و فعاليت سياسى شيعيان ، در دستگاه خلافت عباسى ، زمينه را براى رسيدن آنان به منصب امير الامرايى هم فراهم ساخته بود . از آن‌ميان ابو عبد اللّه بريدى تلاش زيادى كرد تا به اين منصب دست يابد و بدين منظور جنگ و نزاع‌هاى بسيارى با درباريان داشت ؛ ولى موفق نشد . رقيب او ناصر الدوله ، حسن بن عبد اللّه حمدانى ( م 352 ق ) ، كه عنوان حكومت موصل و جزيره را در دست داشت ، در اين امر توفيق بيشترى داشت . وى كه نقش زيادى در تحولات سياسى اواخر عصر غيبت صغرى بازى كرد ، درگيرىهايى با ابو عبد اللّه بريدى ، بر سر وزارت و امير الامرايى داشت . او در سال 330 ق ، از جانب خليفهء جديد ، المتقى ( خلافت 329 - 333 ق ) « 1 » ، ناصر الدوله لقب گرفت و به امير الامرايى گمارده شد و مقر حكومتش را از موصل به بغداد منتقل نمود . او مدت يك سال در منصب امير الامرايى باقى بود و در اين مدت پيوسته با نابسامانىهاى داخلى دولت و مشكلات خارجى درگيرى داشت . در داخل ، وجود رقيبان و مدعيان امير الامرايى ، عرصه را براى تدبير و ادارهء امور تنگ كرده بود و بيرون از دربار ، ظهور قدرت‌هاى سياسى جديد ، چون آل زيار و آل بويه ، وضعيت سياسى را دشوارتر مىساخت . از ميان مدعيان امير الامرايى ، دو تن رقيبان سرسخت ناصر الدوله بودند . يكى ابو عبد اللّه بريدى بود كه به جهت اختلافات خانوادگى و

--> ( 1 ) . ابن اثير ، همان ، ص 382 .